Εις Μίαν Αγίαν Καθολικήν και Αποστολικήν Εκκλησίαν”
Ο Ιερός Ναός η Εικονογραφία ο Ιερός Κλήρος και τα Ιερά Σκεύη της Ορθοδόξου Λατρείας
1. Ο Ιερός Ναός
α. Αρχαία Χρόνια
Η λέξη “ναός” βγαίνει από το ρήμα “ναίω” που στα αρχαία Ελληνικά σημαίνει “κατοικώ. Έτσι πίστευαν στα αρχαία χρόνια οι Έλληνες. Πως οι θεοί τους κατοικούσαν μέσα στους ναούς τους. Γι αυτό και εκείνοι όταν ήθελαν να κάνουν γιορτές ή να προσφέρουν θυσίες σ' αυτούς τους θεούς έφτιαχναν βωμούς έξω από τους ναούς και διοργάνωναν γιορτές σε στάδια και πλατείες. Στους Ναούς πήγαινε μόνο το ιερατείο για να υπηρετήσει τον θεό που πίστευαν πως κατοικούσε εκεί!
Η αγάπη των αρχαίων μας προγόνων για τους θεούς τους, ήταν τόσο μεγάλη που τους οδηγούσε στην κατασκευή πολύ λαμπρών ναών, τόσο σπουδαίων που κάποιοι από αυτούς χαρακτηρίστηκαν ως Αρχιτεκτονικά θαύματα!
Ο Ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο Βωμός στην Αρχαία Αγορά
Ο Ναός της Αρτέμιδος στην Έφεσο της Μικράς Ασίας ο Παρθενώνας στην Αθήνα, ο Ναός του Ηφαίστου στο Θησείο, ο Ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο και πάρα πολλοί άλλοι ναοί που χτίστηκαν και στολίστηκαν με όμορφους κίονες και γλυπτά και αγάλματα που παρίσταναν σκηνές από τη μυθολογία για τα κατορθώματα των θεών.
Στα χρόνια όμως τα Χριστιανικά ο Ναός χτίζεται για να στεγάσει τους πιστούς όπου μαζί με τους Ιερείς θα λατρέψουν τον Ένα και μοναδικό Θεό που είναι παντού και δεν κατοικεί στα κτήρια αλλά όπως λέμε και στην προσευχή μας, είναι “πανταχού παρών και τα πάντα πληρών” . Για αυτό και ο Ναός παίρνει πολλές φορές και το όνομα “Εκκλησία” γιατί εκεί καλούνται οι πιστοί να ενωθούν με τον Θεό!
β. Η Εκκλησία τα πρώτα χρόνια
Από την Πεντηκοστή, την ημέρα δηλαδή που γεννήθηκε η Εκκλησία μας, οι βαπτισμένοι Χριστιανοί αναζητούν χώρο για τη λατρεία και την τέλεση του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας σύμφωνα και με την εντολή που μας άφησε ο ίδιος ο Κύριός μας ο Ιησούς Χριστός. (Λουκ.22:19).
Οι πρώτοι Χριστιανοί των Ιεροσολύμων πήγαιναν στο Ναό του Σολομώντος και στους άνετους χώρους του, μπορούσαν μεν να προσευχηθούν όλοι μαζί αλλά δεν μπορούσαν να τελέσουν τη Θεία Ευχαριστία.
Έτσι αρχικά πήγαιναν σε ευρύχωρα και άνετα σπίτια. Η πρώτη “κατ΄ οίκον Εκκλησία” ήταν το σπίτι της μητέρας του Ευαγγελιστού Μάρκου. Στον ίδιο χώρο που πιστεύεται πως τελέστηκε και ο Μυστικός Δείπνος του Χριστού μας με τους Μαθητές Του.
Αυτά τα πρώτα χρόνια οι πιο ευκατάστατοι Χριστιανοί διέθεταν τα σπίτια τους ή άλλους άνετους χώρους όπου τελούνταν οι “Αγάπες”. Εκτός της Θείας Ευχαριστίας δηλαδή ήταν πρώτοι χώροι λατρείας αλλά και του κοινού τραπεζιού των Χριστιανών. Στα δύσκολα χρόνια όμως των διωγμών, αυτά γινόταν σε μυστικούς χώρους, σπηλιές, και πιο σπάνια στις κατακόμβες . Σήμερα οι Χριστιανοί από αυτά τα πρώτα χρόνια της Εκκλησίας κρατήσαμε την παράδοση, να μαζευόμαστε οικογενειακώς στο κοινό τραπέζι και μετά την προσευχή να τρώμε μαζί όπως έκαναν και οι πρώτοι Χριστιανοί.
γ. Οι πρώτοι Ναοί
Από το τέλος του δευτέρου (Β’) αιώνα, δηλαδή μετά το 180 μ.Χ. οι Χριστιανοί κατασκευάζουν τους πρώτους Ναούς. Είναι ιδιωτικοί ναοί αφού η Εκκλησία μας ακόμη δεν είναι ελεύθερη για να χτίζει δημόσια.
Αυτοί έχουν σχήμα απλό μακρόστενο που ήταν στραμμένο στην Ανατολή. Τους ναούς αυτούς τους ονόμαζαν Ευκτήριους, Βασιλικές,Κυριακά ή Μαρτύρια. Τους έχτιζαν συνήθως σε τόπους που μαρτυρούσαν οι πρώτοι Χριστιανοί στα χρόνια των διωγμών. Οι πιστοί τους διακοσμούσαν με παραστάσεις από την Παλαιά Διαθήκη ή με διάφορα άλλα διακοσμητικά όπως ο Σταυρός, η άμπελος, ο Ιχθύς κ.α.
Έτσι σιγά σιγά βλέπουμε τους πρώτους Ναούς να δημιουργούνται για να συνέρχεται η Εκκλησία, ο Κλήρος και ο Λαός για να λατρέψουν το Θεό και να τελέσουν τα Ιερά Μυστήρια.
Μετά το Διάταγμα των Μεδιολάνων όπου ο Άγιος και Μέγας Κωνσταντίνος επέβαλε την Ανεξιθρησκεία σε όλη την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και οι Χριστιανοί ήταν πλέον ελεύθεροι να λατρεύουν το Θεό οι Χριστιανικοί Ναοί γίνονται μεγαλύτεροι επιβλητικότεροι και φυσικά γίνονται το κέντρο της ζωής της Εκκλησίας.
Ήδη η Αγία Ελένη, μητέρα του Αγίου Κωνσταντίνου χτίζει επιβλητικούς Ναούς στα Ιεροσόλυμα στο Σινά στη Ρώμη στην Ελλάδα. Ο ρυθμός, των πρώτων Ναών λέγεται “Βασιλική” και σε αυτόν τον τύπο Ναού η Εκκλησία βάζει τους κανόνες της, για το πως θα χτίζεται. Τί θα περιλαμβάνουν οι χώροι του Ναού; Που θα στέκονται οι πιστοί; Που θα τελούνται οι Ακολουθίες, τα Μυστήρια και το Μυστήριο των Μυστηρίων, η Θεία Ευχαριστία;
Ο Ιερός Ναός ή αλλιώς όπως τον λέμε η Εκκλησία είναι το κέντρο της ζωής των Χριστιανών. Εκεί ξεκινάνε τη ζωή τους εκεί την τελειώνουν. Οπότε πρέπει οι Ιεροί μας Ναοί να είναι χτισμένοι έτσι ώστε να εξυπηρετούν τους πιστούς. Όλοι οι ρυθμοί των Χριστιανικών Ναών έχουν συγκεκριμένα τμήματα.
δ. Οι Ρυθμοί των Ιερών Ναών
Οι βασικοί Ρυθμοί των Ιερών Ναών είναι:
α) Η Βασιλική . Ένα μακρόστενο κτήριο με κανονική σκεπή, στραμμένο στην Ανατολή. Ονομάστηκε έτσι από κτίσματα της αρχαίας Ρωμαϊκής περιόδου (146 π.Χ. με 330 μ.Χ). Γνωστός Ναός στην Ελλάδα με αυτό τον Ρυθμό ο Άγιος Δημήτριος Θεσσαλονίκης.
β) Η Βασιλική με Τρούλο. Είναι ο ίδιος ρυθμός με τη Βασιλική αλλά έχει προστεθεί ο τρούλος στη μέση της σκεπής. Πρώτος Ναός στον κόσμο που φτιάχτηκε με αυτό τον ρυθμό είναι η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη από τον Ανθέμιο και τον Ισίδωρο με εντολή του Αυτοκράτορα Ιουστινιανού το 531 έως 537 μ.Χ.
γ) Ο Βυζαντινός Ρυθμός. Είναι ο τελευταίος και πολύ περίτεχνος ρυθμός. Ο κυρίως Ναός έχει το σχήμα του Σταυρού και μπορεί να έχει περισσότερους από έναν τρούλο. Εμφανίζεται και πάλι στην Κωνσταντινούπολη. Ο πρώτος Ναός με αυτό τον ρυθμό εγκαινιάστηκε από τον Μεγάλο Φώτιο το 880 μ.Χ!
2.Τα μέρη του Ναού
Αφού γνωρίσαμε τον τρόπο που χτίζονται οι Ιεροί μας Ναοί, οι Εκκλησίες μας, τώρα θα δούμε ποιο είναι το κοινό τους χαρακτηριστικό. Γιατί μπορεί οι πιστοί να στολίζουμε τους Ναούς μας και να τους θέλουμε όσο το δυνατόν πιο περίτεχνους και όμορφους, αυτοί δεν παύουν να είναι τα κτήρια εκείνα που μας χρησιμεύουν στη Θεία Λατρεία. Γι’ αυτό και οι Ναοί μας αποτελούνται από τρία βασικά μέρη ανεξάρτητα από τον Ρυθμό τους. Το Νάρθηκα, τον Κυρίως Ναό, και το Ιερό Βήμα.
α) Ο Νάρθηκας
Στα αρχαία χρόνια εκεί στέκονταν οι κατηχούμενοι ή αυτοί που είχαν κάποιο κανόνα και βρισκόταν σε μετάνοια. Η άλλη του ονομασία είναι Πρόναος. Σήμερα επειδή δεν υπάρχουν ενήλικες κατηχούμενοι στο σημείο αυτό του Ναού υπάρχει σημεία όπου στέκονται οι εργαζόμενοι του Ναού, ο νεωκόρος οι Επίτροποι. Εκεί είναι το Παγκάρι. Το σημείο που πωλούνται τα κεριά και άλλα αφιερώματα ή βιβλία. Επίσης εκεί είναι τα Προσκυνητάρια και τα Μανουάλια με τα κεριά. Τα προσκυνητάρια είναι οι σκαλιστοί θρόνοι για τις εικόνες του Ναού. Εκεί θα δούμε σίγουρα τον Άγιο ή την Αγία όπου είναι αφιερωμένος ο Ναός και την Εικόνα του Αγίου ή της γιορτής της ημέρας. Επίσης θα δούμε τον ίδιο τον Χριστό και την Υπεραγία Θεοτόκο αλλά και Αγίους που τιμά ιδιαίτερα η Ενορία ή τιμώνται σε άλλες κοντινές ενορίες.
Προς τον κυρίως Ναό υπάρχουν συνήθως άλλες τρεις θύρες, μία κεντρική μεγάλη στη μέση και δύο άλλες μικρότερες. Στους μεγάλους ναούς πάνω από το Νάρθηκα είναι ο Γυναικωνίτης . Είναι το μέρος του Ναούς που στέκονται γυναίκες με τα παιδιά τους.
β) Κυρίως Ναός.
Προχωρώντας από τον Νάρθηκα μπαίνουμε στον Κυρίως Ναό. Είναι το μεγαλύτερο μέρος του Ναού και φτάνει μέχρι το Τέμπλο. Είναι ο χώρος που οι πιστοί στέκονται και συμμετέχουν στις Ιερές Ακολουθίες της Εκκλησίας μας. Στο αριστερό κλίτος κάθονται οι γυναίκες και στο δεξιό οι άνδρες. Υπάρχουν καθίσματα και στασίδια που πρέπει να χρησιμοποιούνται απ τους γηραιότερους ή ασθενέστερους πιστούς.
Στο τμήμα αυτό του Ναού μας, βρίσκουμε, από τη δεξιά πλευρά το Δεσποτικό, τη θέση του Επισκόπου και από την αριστερή τον Άμβωνα όπου διαβάζεται το Ευαγγέλιο ή κηρύσσεται ο λόγος του Θεού από τον Ιεροκήρυκα και συμβολίζει τον Τάφο του Χριστού. Επίσης και στις δύο πλευρές υπάρχουν τα Αναλόγια ή αλλιώς τα Ψαλτήρια, θέση των Ιεροψαλτών και των Αναγνωστών, απαραίτητων για την τέλεση όλων των Ιερών Ακολουθιών, καθώς η Λατρεία μας, έχει πολλά αναγνώσματα και ψαλμούς. Αυτό το τμήμα του Ναού λέγεται Σολέας και συνήθως είναι υπερυψωμένος και περιστοιχίζεται από μικρά κάγκελα ξύλινα ή μαρμάρινα ή σιδερένια.
Μπροστά από τα Ψαλτήρια βλέπουμε πάντοτε δύο μεγάλα φωτεινά Μανουάλια. Αυτά είναι εκεί για να συμβολίζουν το νοητό φως του Χριστού μας, που φωτίζει τους πάντες (φαίνει πάσι) όπως και οι Πολυέλαιοι.
Εκεί όλα κάτι συμβολίζουν! Το πάτωμα είναι η Γη και ο Τρούλος είναι ο ουρανός!
Τα στασίδια που είναι κολλημένα στους τοίχους συμβολίζουν τον τάφο κάθε πιστού από τον οποίο θα αναστηθεί κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού.
Τα κεριά συμβολίζουν την καθαρότητα που πρέπει να έχει η ψυχή κάθε πιστού και να καίγεται από τον πόθο της ένωσης με τον Θεό. Το φώς του κεριού συμβολίζει τη διάλυση του σκότους «ούτω λαμψάτω το φως υμών έμπροσθεν των ανθρώπων, όπως ίδωσι υμώντα καλά έργα και δοξάσωσι τον πατερα υμών τον εν τοις ουρανοίς» (Ματθ.5:16)
Οι τοιχογραφίες του Ναού δεν είναι τυχαία φτιαγμένες. Πάλι κάτι θέλει να μας πει η Εκκλησία μας. Μέχρι το ύψος των πιστών οι τοίχοι των Ιερών Ναών μας δεν έχουν καμία Αγιογραφία. Γιατί εκεί στεκόμαστε εμείς. Πάνω ακριβώς από τους πιστούς και ανάλογα με την πλευρά (γυναικών ή ανδρών) υπάρχει μια σειρά με Αγίους και Αγίες. Συναντάμε όλους αυτούς και αυτές που χάρισαν τη ζωή τους στον Σωτήρα Χριστό. Είναι οι πρεσβευτές μας στον Κύριό μας και ακριβώς αυτές οι Αγιογραφίες φανερώνουν και την αγάπη των πιστών της ενορίας του Ναού, γιατί είναι συνήθως δωρεές από Χριστιανούς που ζητάνε τη βοήθεια των Αγίων.
Θα δούμε τις μορφές τους σοβαρές, πνευματικές. Να μας κοιτάνε στα μάτια σε στάση προσοχής. Γιατί κι εμείς οφείλουμε να είμαστε σε στάση προσευχής.
Πάνω από αυτή τη σειρά των Αγίων συναντάμε σκηνές από τη ζωή της Παναγίας και του Χριστού μας. Από τον Ευαγγελισμό στη Γέννηση, και από την Μεταμόρφωση και την Ανάσταση στην Ανάληψη του Κυρίου μας. Επίσης μπορεί να δούμε και σκηνές από τη ζωή του Αγίου ή της Αγίας του Ναού.
γ)Το Ιερό Βήμα.
Σε πολλές περιπτώσεις το λέμε και Άγιο Βήμα. Είναι στο ανατολικό άκρο του Ναού και από τον Κυρίως Ναό χωρίζεται από το Τέμπλο. Συμβολίζει τον Παράδεισο, εκεί που θα τελείται η Θεία Λειτουργία αδιάκοπα. Είναι το μέρος του Ναού όπου βρίσκεται η Αγία Τράπεζα πάνω στην οποία τελείται η Θεία Ευχαριστία, το μεγαλύτερο και σπουδαιότερο απ όλα τα Μυστήρια της Εκκλησίας μας.
Η Αγία Τράπεζα που ονομάζεται και Ιερό Θυσιαστήριο συμβολίζει τον Πανάγιο Τάφο του Χριστού μας και τα Ιερά Καλύμματά της συμβολίζουν την Ιερά Σινδόνη με την οποία τυλίχθηκε το Σώμα του Χριστού κατά την ταφή Του.
Στο Ιερό Βήμα βρίσκεται και η Ιερά Πρόθεση από τη δεξιά πλευρά, εκεί που ετοιμάζονται τα Τίμια Δώρα πριν τη Μεγάλη Είσοδο. Δηλαδή το πρόσφορο θα τεμαχιστεί έτσι όπως πρέπει για να καθαγιαστεί στην Αγία Τράπεζα μαζί με το κρασί που θα μπει στο Άγιο Ποτήριο. Η Πρόθεση συμβολίζει το Σπήλαιο της Γεννήσεως.
Από τη δεξιά πλευρά του Ιερού Βήματος υπάρχει το Διακονικό. Είναι το σημείο εκείνο όπου βρίσκεται και το σκευοφυλάκιο του Ναού και τα Ιερά Άμφια των Ιερέων του Ναού. Οι τοιχογραφίες που συναντάμε είναι είτε η εικόνα της Γεννήσεως είτε η εικόνα του Παλαιού των Ημερών. Δηλαδή η απεικόνιση του Χριστού μας όπως τον αναφέρει ο προφήτης Δανιήλ στην Παλαιά Διαθήκη.
Πίσω από την Αγία Τράπεζα σε πολλούς Ναούς υπάρχουν θρόνοι Επισκόπων ακολουθώντας μια παράδοση αιώνων καθώς η θέση του Επισκόπου ήταν μέσα στο Ιερό και πίσω από την Αγία Τράπεζα
Οι Τοιχογραφίες που συναντάμε εκεί πάνω από τους θρόνους, είναι οι Άγιοι Πατέρες της Εκκλησίας μας. Αυτοί οι Επίσκοποι που αφιερώθηκαν στην Εκκλησία και αγωνίστηκαν γι αυτή. Μας παρέδωσαν κανόνες, μας εξήγησαν την Καινή Διαθήκη έτσι ώστε να μπορούμε εμείς να γινόμαστε ένα με τον Σωτήρα Χριστό.
Και πάνω ακριβώς είναι η Πλατυτέρα των Ουρανών. Η Παναγίας μας είτε με τα χέρια ανοιχτά είτε όχι και στα πόδια Της τον μικρό Χριστό αγκαλιάζει τους πάντες μέσα στον Ναό!
Το Τέμπλο όπως είπαμε χωρίζει τον Κυρίως Ναό από το Ιερό Βήμα. Υπάρχουν τρεις θύρες, η κεντρική που λέγεται Ωραία Πύλη και τη χρησιμοποιούν μόνο οι Κληρικοί και δεξιά και αριστερά υπάρχουν άλλες δύο. Συνήθως είναι στολισμένο με σκαλιστά άνθη ή αγγέλους ενώ αργότερα προστέθηκαν και οι μεγάλες Εικόνες.
3. Η Ιεροσύνη
Ανάμεσα στα Μυστήρια της Εκκλησίας μας, ξεχωριστή θέση έχει κι αυτό της Ιεροσύνης Δεν είναι όμως Μυστήριο για όλους. Δεν μπορούν όλοι οι Χριστιανοί να δεχθούν αυτό το μεγάλο και σημαντικότατο Μυστήριο.
Είναι ένα Μυστήριο μόνο για τους άνδρες και μόνο γι αυτούς που έχουν την κλίση από τον Θεό. Η προϋποθέσεις για την κλίση; Πολλές και πολύ σοβαρές. Ο Ιερέας από τη στιγμή που θα χειροτονηθεί θα ζήσει την υπόλοιπη ζωή του προσφέροντας τον εαυτό του στην υπηρεσία των πιστών και πλήρως υποταγμένος στο θέλημα της Εκκλησίας του Χριστού.
Αν είναι έγγαμος, στη θυσία του αυτή θα ακολουθήσει ολόκληρη η οικογένειά του και θα τον βοηθάει στο έργο του. Αν δεν έχει κάνει γάμο, τότε θα έχει ακόμη μεγαλύτερη αφιέρωση στην Εκκλησία του Χριστού καθώς δεν θα υπάρχει χρόνος της ημέρας για τον εαυτό του.
Γι αυτό και για να γίνει κάποιος κληρικός, ιερέας δηλαδή, θέλει μεγάλη προετοιμασία πνευματική και βοήθεια από το οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον Ο πνευματικός-εξομολόγος παίζει σημαντικό ρόλο στην προετοιμασία αυτή, καθώς στηρίζει πνευματικά και ηθικά τον ενδιαφερόμενο για την Ιεροσύνη και στο τέλος μάλιστα είναι αυτός ο Πνευματικός που θα δώσει και τη συγκατάθεσή του, γνωστή και ως συμμαρτυρία.
Οι βαθμοί της Ιεροσύνης είναι τρεις όπως διαμορφώθηκαν από τους ίδιους τους Αποστόλους του Χριστού μας. Ο πρώτος είναι του Διακόνου, ο δεύτερος του Πρεσβυτέρου και ο τρίτος του Επισκόπου.
Για να αποκτήσει κάποιος την Ιεροσύνη τελείται η Χειροτονία κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας σε διαφορετική στιγμή για τον κάθε βαθμό, από τον Επίσκοπο και
μόνο.
3.1 Διάκονος (ή Διάκος)
Είναι ο πρώτος βαθμός της Ιεροσύνης. Η τελετή της Χειροτονίας του Διακόνου ξεκινάει νωρίς πριν τη Θεία Λειτουργία, κατά τον Όρθρο με τη Χειροθεσία του Υποδιακόνου. Η τελετή αυτή γίνεται έξω από το Ιερό με τον Επίσκοπο στον Δεσποτικό του Θρόνο. Η Χειροτονία τελειώνει λίγο πριν την ολοκλήρωση του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας. Εκεί αφού ο υποψήφιος Διάκονος πει δυο λόγια υπόσχεσης για τον αγώνα που θα κάνει ως κληρικός, ο Επίσκοπος συνηθίζεται να απευθύνει συμβουλές και να αναλύει τη σημασία του να μπαίνει κάποιος στον Ιερό Κλήρο.Έτσι ο Υποδιάκονος χειροτονείται Διάκονος μπροστά στην Αγία Τράπεζα από τον Επίσκοπο.
Η τελετή ολοκληρώνεται στην Ωραία Πύλη με τον Επίσκοπο να παραδίδει τα Ιερά Άμφια στον Διάκονο ο οποίος τα φοράει εκείνη τη στιγμή, με τον κόσμο να φωνάζει “Άξιος” ενώ ένας άλλος Διάκονος λέει και τις απαραίτητες ευχές για κάθε Ιερό ένδυμα.
Άμφια Διακόνου
Τα ιερά Άμφια ο κληρικός τα φοράει πάντοτε πάνω από τα ράσα του. Το ράσο το οποίο λέγεται Ζωστικό ή Αντερί αν είναι άγαμος ο Διάκονος φοράει στη μέση μια δερμάτινη ζώνη
α) Το Στιχάριο. Για τον Διάκονο είναι ένας μακρύς μανδύας με φαρδιά μανίκια. Θα το φορέσει τη στιγμή που χειροθετείται Υποδιάκονος. Η ευχή που θα λέει κάθε φορά που θα θα ενδύεται το Ιερό Στιχάριο είναι :«Αγαλλιάσσεται η ψυχή μου επί τω Κυρίω· ενέδυσε γαρ με ιμάτιον σωτηρίου, και χιτώνα ευφροσύνης περιέβαλέ με· ως νυμφίω περιέθηκέ μοι μίτραν, και ως νύμφην κατεκόσμησέ με κόσμω· πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν». β) Τα Επιμάνικα. Αυτά φοριούνται στους καρπούς των χεριών και τα παραδίδει ο Επίσκοπος στο τέλος της Χειροτονίας όταν στέκεται με τον Διάκονο στην Ωραία Πύλη. Η Ευχή που θα λέει ο Διάκονος κάθε φορά που θα φοράει τα Επιμάνικα είναι: (για το Δεξιό) Η δεξιά σου χείρ, Κύριε, δεδόξασται εν ισχύϊ· η δεξιά σου, Κύριε, έθραυσεν εχθρούς· και τω πλήθει της δόξης σου συνέτριψας τους υπεναντίους. Πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν». (για το αριστερό) Αι χείρές σου εποίησάν με και έπλασάν με, συνέτισόν με και μαθήσομαι τας εντολάς σου. Πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν» γ) Το Οράριο. Είναι μια μακριά λωρίδα, αρκετά φαρδιά και τυλίγεται στο σώμα του Διακόνου ξεκινώντας από τον αριστερό του ώμο και συμβολίζει τα φτερά των Αγγέλων. Εκτός της Θείας Λειτουργίας, σε άλλες τελετές όπως τελετές αγιασμού, εγκαινίων κτλ, ο διάκονος μπορεί να παραβρεθεί μόνο με το οράριο. Η ευχή: α) «Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ· πλήρης ο ουρανός και η γη της δόξης σου. Ωσαννά εν τοις υψίστοις· ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν». Σε μια Εκκλησιαστική περιοχή που ΄πως θα δούμε παρακάτω ονομάζεται Επισκοπή ή Αρχιεπισκοπή ή Μητροπολιτική, ανάμεσα στους Διακόνους που υπηρετούν ένας απ όλους έχει τον τίτλο τιμής του Αρχιδιακόνου. Ο Αρχιδιάκονος συντονίζει τους υπόλοιπους Διακόνους σε μια Λειτουργία και έχει περισσότερες ευθύνες για την τήρηση της τάξης.
Άγιοι Διάκονοι
Γνωστοί Διάκονοι από το αγιολόγιο της Εκκλησίας μας και την Ιστορία μας είναι ο Πρωτομάρτυρας Στέφανος, ο Άγιος Νικόλαος στο πλευρό του Αρχιμανδρίτη Αγίου Ραφαήλ. Γνωστός από την Επανάσταση του 1821 ήταν και ο Αθανάσιος Διάκος.
3.2 Πρεσβύτερος
Ο Πρεσβύτερος είναι ο δεύτερος βαθμός της Ιεροσύνης. Μπορεί να τελεί όλα τα Ιερά Μυστήρια και τις Ιερές Ακολουθίες της Εκκλησίας μας με την ευχή του Επισκόπου του, εκτός από το Μυστήριο της Χειροτονίας. Ο Λαός μας συνήθισε αιώνες τώρα, να περιγράφει το αξίωμα του Πρεσβυτέρου με την απλή λέξη “παπάς” ή πιο επίσημα “Ιερέας”. Στην παράδοσή μας είναι η πιο χαρακτηριστική μορφή και το κεντρικό πρόσωπο σε κάθε ενορία. Ιδίως ο Παπάς του χωριού στην περιφέρεια παίζει σημαντικό ρόλο σε όλη τη ζωή των Χριστιανών της Ενορίας. Καθώς ο κάθε ένας από εμάς τον παπά θα συναντήσουμε όταν γεννηθούμε από την ευχή του Σαραντισμού και τη Βάφτιση μέχρι και την Κηδεία στο τέλος αυτής της ζωής. Όλα τα Μυστήρια που δένουν τη ζωή του πιστού με την Εκκλησία του Χριστού. Ο Γάμος ο Αγιασμός η Εξομολόγηση, το Ιερό Ευχέλαιο και φυσικά η Θεία Ευχαριστία. Κι αυτή η παρουσία του Ιερέα, του παπά, στη ζωή των πιστών φαίνεται και στην Ελληνική Ιστορία σε κάθε μικρό ή μεγάλο γεγονός. Από την Επανάσταση και την σταδιακή απελευθέρωση από τους Τούρκους μέχρι την Μικρασιατική Καταστροφή, το Έπος του ‘40 και τη Γερμανική Κατοχή αλλά και την Τουρκική εισβολή στην Κύπρο.
Επειδή τα καθήκοντα του Πρεσβυτέρου είναι πάρα πολλά, οι Πατέρες τις Εκκλησίας μας, με αποφάσεις Συνόδων θέσπισαν διάφορους τίτλους τιμής με τους οποίους, οι Πρεσβύτεροι αναλαμβάνουν κάποιο πολύ σημαντικό διακόνημα. Αυτοί οι τίτλοι είναι του Οικονόμου, του Πρωτοπρεσβυτέρου ή του Πρωθιερέως για τους έγγαμους Πρεσβυτέρους, και του Αρχιμανδρίτη για τους άγαμους, που είναι γνωστοί και ως Ιερομόναχοι. Και δύο πιο παλαιοί τίτλοι όπως αυτοί του Συγγέλου και του Σακκελάριου για τους άγαμους και έγγαμους αντίστοιχα.
Φυσικά σε κάθε περίπτωση ο Επίσκοπος χειροθετεί και μεταδίδει ένα επιπλέον χάρισμα στον Πρεσβύτερο. Αυτό της Πνευματικής πατρότητας ή όπως είναι πολύ γνωστό αυτό του Εξομολόγου. Αυτό το χάρισμα το έχει κάποιος πρεσβύτερος ανεξάρτητα από τον τίτλο τιμής που έχει.
Άμφια Πρεσβυτέρου
α) Το Στιχάριο του Πρεσβυτέρου έχει στενά μανίκια σε σχέση με του Διακόνου. Η Ευχή είναι ίδια επίσης.
β) Τα Επιμάνικα είναι ακριβώς ίδια με του Διακόνου και οι Ευχές επίσης είναι ίδιες
γ) Το Επιγονάτιο έχει σχήμα ρόμβου και το ενδύεται μόνο εάν το δικαιούται. Είναι δηλαδή η απόδειξη πως ο Πρεσβύτερος έχει κάποιο επιπλέον διακόνημα μέσα στην Εκκλησία. Οπότε έχει και έναν από τους τίτλους του Οικονόμου του Πρωτοπρεσβυτέρου ή του Αρχιμανδρίτου αν είναι άγαμος.
Η ευχή που εκφωνείται : «Περίζωσαι την ρομφαίαν σου επί τον μηρόν σου, Δυνατέ, τη ωραιότητί σου και τω κάλλει σου και έντεινε και κατευοδού και βασίλευε ένεκεν αληθείας και πραότητος και δικαιοσύνης και οδηγήσει σε θαυμαστώς η δεξιά σου. Πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».
δ) Το Επιτραχήλιο είναι το βασικότερο τμήμα των Αμφίων του Πρεσβυτέρου καθώς μπορεί να τελέσει Μυστήριο ενδυόμενος μόνο αυτό ενώ χωρίς αυτό δεν μπορεί να τελέσει καμία ακολουθία.Συμβολίζει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος που κατεβαίνει από πάνω. Ονομάζεται Επιτραχήλιο γιατί φοριέται στο λαιμό (τράχηλος) ή αλλιώς πιο απλά Πετραχήλι. Τα κρόσια του συμβολίζουν τις ψυχές των πιστών για τους οποίους θα δώσει λόγο στο Θεό ο Πρεσβύτερος. Είναι η εξέλιξη του Οραρίου του Διακόνου αλλά η Ευχή που εκφωνείται είναι: «Ευλογητός ο Θεός, ο εκχέων την χάριν αυτού επί τους ιερείς αυτού, ως μύρον επί κεφαλής, το καταβαίνον επί πώγωνα, τον πώγωνα του Ααρών, το καταβαίνον επί την ώαν του ενδύματος αυτού· πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».
ε) Η Ζώνη φοριέται στη μέση για να συγκρατεί τα υπόλοιπα Άμφια και συμβολίζει την δύναμη της εγκράτειας του Πρεσβυτέρου. Η Ευχή που εκφωνεί ο Πρεσβύτερος είναι «Ευλογητός ο Θεός, ο περιζωννύων με δύναμιν, και έθετο άμωμον την οδόν μου, πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».
δ) Το Φαιλόνιο είναι αυτός ο μανδύας που είναι στο μπροστινό του μέρος πιο κοντός σε σχέση με το πίσω. Είναι το χαρακτηριστικό Ιερό Άμφιο που φοράει ο Πρεσβύτερος τελευταίο και τον ξεχωρίζει από τους άλλους δύο βαθμούς της Ιεροσύνης. Συμβολίζει τον άραφο Χιτώνα του Χριστού μας και την επι γης Εκκλησία. Επίσης φανερώνει τη Χάρη του Αγίου Πνεύματος. ε) Ο επιστήθιος Σταυρός σε περίπτωση που ο Πρεσβύτερος το δικαιούται γιατί έχει το Οφίκιο δηλαδή τον τίτλο τιμής.Σημαίνει δηλαδή πως είναι Πρωτοπρεσβύτερος ή αν δεν έχει παντρευτεί είναι Αρχιμανδρίτης.Η ευχή που εκφωνείται:«Όστις θέλει οπίσω μου ελθείν απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον σταυρόν αυτού και ακολουθείτω μοι, πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».
Αγιοι Πρεσβύτεροι
Πολύ γνωστοί Άγιοι της Εκκλησίας μας που είχαν το βαθμό του Πρεσβυτέρου ήταν οι
Άγιος Χαράλαμπος, ο Άγιος Ραφαήλ, ο Άγιος Νικόλας ο Πλανάς και ο Άγιος Πορφύριος.
3.3 Επίσκοπος
Η λέξη Επίσκοπος εμφανίζεται πρώτη φορά στον Όμηρο και σημαίνει “ο Επιβλέπων αυτός που παρατηρεί, ο φρουρός”. Με αυτήν την έννοια παρατηρείται και στην Παλαιά Διαθήκη (Μετάφραση των Εβδομήκοντα) γι αυτό και συνηθίζουμε να λέμε στην Εκκλησία πως ο Επίσκοπος είναι «εις τύπον και τόπον Χριστού» δηλαδή η εικόνα του Χριστού στην Εκκλησία. Ο Επίσκοπος από τα πρώτα χρόνια της Εκκλησίας ήταν ο πρώτος της τοπικής Εκκλησίας. Αυτός που αναλαμβάνει αυτό το διακόνημα πρέπει να έχει κάποια χαρακτηριστικά:
Χειροτονείται από 3 Επισκόπους και πάνω αφού έχει εκλεγεί μετά από ψηφοφορία της Συνόδου των Επισκόπων.
Έχει περάσει από κανονική χειροτονία και στους προηγούμενους δύο βαθμούς της Ιεροσύνης, του Διακόνου και του Πρεσβυτέρου.
Μετά από απόφαση της Έκτης (ΣΤ’) Οικουμενικής Συνόδου όλων των Επισκόπων αποφασίστηκε οι Επίσκοποι να προέρχονται από τον άγαμο κλήρο για να είναι πάντοτε απερίσπαστοι από τις οικογενειακές υποχρεώσεις
Οι Επίσκοποι στα πρώτα χρόνια της Εκκλησίας, ήταν οι κατηχητές των υποψήφιων Χριστιανών. Σήμερα για να χειροτονηθεί κάποιος Επίσκοπος πρέπει να έχει Πανεπιστημιακή Μόρφωση
Δεν πρέπει να έχει καμία διαφορά στα δόγματα της Πίστεως καθώς πριν την Χειροτονία του, αποδέχεται όλους τους Ιερούς Κανόνες από το Σύμβολο της Πίστεως μέχρι και την τελευταία απόφαση των Συνόδων Οικουμενικών και Τοπικών
Καθήκοντα
Ο Επίσκοπος μέσα στην τοπική Εκκλησία που διοικεί, έχει την ευθύνη για την τέλεση όλων των Μυστηρίων και των Ιερών Ακολουθιών σε όλους τους Ιερούς Ναούς. Επειδή φυσικά δεν μπορεί να παραβρίσκεται ταυτόχρονα παντού, οι Πρεσβύτεροι της Επισκοπής κάθε Ακολουθία ή Μυστήριο που τελούν αναφέρουν το όνομα του Κανονικού Επισκόπου.
Είναι υπεύθυνος για την Διδαχή του Ευαγγελίου και την τήρηση της παράδοσης και της τάξης στην Εκκλησία. Και αυτό είναι ένα από τα δύο συστατικά του Επισκοπικού αξιώματος. Η Διδαχή και η Διαδοχή των Αποστόλων. Καθώς από την πρώτη ημέρα που ιδρύθηκε η Εκκλησία μας, οι Απόστολοι όρισαν ως αντικαταστάτες τους Επισκόπους και αυτοί επέλεξαν τους αντικαταστάτες και φθάνουμε μέχρι τις ημέρες τις σημερινές.
Οι Επίσκοποι όπως και οι Πρεσβύτεροι έχουν διαφορετικά καθήκοντα μέσα στην Εκκλησία και γι αυτό συναντάμε Επισκόπους με διαφορετικούς τίτλους. Μια τοπική Εκκλησία όπως είναι η Εκκλησία της Ελλάδος, έχει ως ανώτατο όργανο διοίκησης την Ιερά Σύνοδο των Μητροπολιτών. Πρόεδρος της Ιεράς Συνόδου είναι ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών. Οπότε έχουμε
Τον Μητροπολίτη. Είναι ο πρώτος Επίσκοπος της Μητρόπολης. Η έδρα της Μητρόπολης είναι συνήθως μια μεγάλη πόλη. Στην περιφέρεια αυτή ο Μητροπολίτης από τους Ιερείς, του αποκαλείται και Αρχιεπίσκοπος.
Τον Αρχιεπίσκοπο. Έτσι ονομάζουμε τον Επίσκοπο των Αθηνών στην Ελλάδα.. Προεδρεύει στην Σύνοδο των Μητροπολιτών και εκπροσωπεί την Εκκλησία της Ελλάδος στο εξωτερικό ή σε μεγαλύτερες Συνόδους.
Βοηθός Επίσκοπος ή Τιτουλάριος Μητροπολίτης είναι αυτός ο Επίσκοπος που κατέχει κανονικά το αξίωμα του Επισκόπου αλλά δεν έχει διοικητικά καθήκοντα, παρά μόνο αν το ζητάει ο Μητροπολίτης ή ο Αρχιεπίσκοπος.
Άμφια Επισκόπων
Ο Επίσκοπος χειροτονείται κι αυτός κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας από τρεις τουλάχιστον Επισκόπους. Έτσι ο Πρεσβύτερος που ψηφίστηκε, πριν τη Χειροτονία του αφαιρεί το Φελόνιο που είχε, και προσέρχεται στην Ωραία Πύλη του Τέμπλου συνοδευόμενος από τους άλλους Αρχιερείς και με ιεροπρέπεια και μεγάλη κατάνυξη θα ενδυθεί τα ιερά του άμφια.
Έτσι ο Επίσκοπος όπως και ο Πρεσβύτερος φέρει το Στιχάριο, τα Επιμάνικα και το Επιτραχήλιο και τη Ζώνη. Έτσι και λίγο πριν το Αποστολικό Ανάγνωσμα ξεκινάει η χειροτονία.Τα επιπλέον Άμφια είναι
Ο Αρχιερατικός Σάκκος. Αντικατέστησε το Φαιλόνιο που επίσης φορούσαν οι Επίσκοποι και αυτό μπορούμε να το δούμε σε πολλές αγιογραφίες στις Εκκλησίες που εικονίζονται Άγιοι Επίσκοποι της Εκκλησίας μας με το Φαιλόνιο αντί του Σάκκου. Καθιερώθηκε μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης
Η ευχή που εκφωνείται: «Οι Αρχιερείς σου, Κύριε, ενδύονται δικαιοσύνην, και οι όσιοί σου αγαλλιάσει αγαλλιάσονται. Πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν»
2. Το Επιγονάτιο Είναι συνήθως μεγαλύτερο από αυτό που φέρουν οι Πρεσβύτεροι αλλά το φέρουν όλοι οι Επίσκοποι.Η ευχή που εκφωνείται : «Περίζωσαι την ρομφαίαν σου επί τον μηρόν σου, Δυνατέ, τη ωραιότητί σου και τω κάλλει σου και έντεινε και κατευοδού και βασίλευε ένεκεν αληθείας και πραότητος και δικαιοσύνης και οδηγήσει σε θαυμαστώς η δεξιά σου. Πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».
3. Το Μεγάλο ή το Μικρό Ωμοφοριο. Το Μεγάλο Ωμοφόριο (ώμος+φορώ) είναι ενα αρχαιότατο τμήμα των Αμφίων του Επισκόπου που συμβολίζει τον αμνό (πρόβατο) που φέρει στους ώμους του ο ποιμένας. Το φέρει στους ώμους του από την Δοξολογία μέχρι την ανάγνωση του Αποστόλου. Κατά την ανάγνωση του Ευαγγελίου το αφαιρεί σε ένδειξη σεβασμού γιατί τη στιγμή αυτή ακούγεται ο ίδιος ο Χριστός! Με τη Μεγάλη Είσοδο φοράει το μικρό Ωμοφόριο, το οποίο φέρει και σε όποια άλλη Ακολουθία μαζί πάντοτε και με το Επιτραχήλιο. Η ευχή που εκφωνείται: «Επί τον ώμον Χριστέ την πλανηθείσαν άρας φύσιν, αναληφθείς τω Θεώ και Πατρί προσήγαγες, πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».
4. Ο Σταυρός και το Εγκόλπιο. Τον Σταυρό ο Επίσκοπος τον φέρει μόνο κατά την τέλεση κάποιας Ακολουθίας και κυρίως κατά τη Θεία Λειτουργία . Το Εγκόλπιο όμως που είναι μια στρογγυλή Εικόνα συνήθως της Παναγίας το φέρει στο λαιμό του κρεμασμένο από μια αλυσίδα, και στις Ακολουθίες αλλά και στην καθημερινότητά του. Οι ευχές που εκφωνούνται για τον Σταυρό η ίδια με του Επισκόπου και για το Εγκόλπιο «Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί ο Θέος και πνεύμα ευθές εγκαίνιζον εν τοις εγκάτοις μου, πάντοτε νυν και αεί και εις του αιώνας των αιώνων. Αμήν».
5. Η Αρχιερατική Μίτρα .Είναι κάλυμμα της κεφαλής του Επισκόπου μόνο κατά την τέλεσης της Θείας Λειτουργίας και σπανιότερα σε άλλες ακολουθίες, όπως σε περιπτώσεις Μυστηρίων του Γάμου ή της Βαπτίσεως. Έχει το σχήμα του Στέμματος του Αυτοκράτορα ή του Δεσπότη της Βυζαντινής εποχής. Η ευχή που εκφωνείται: «Έθηκας επί την κεφαλήν αυτού στέφανον εκ λίθων τιμίων, ζωήν ητησαντό σε και έδωκας αυτού μακρότητα ημερών εις αιώνας αιώνων, πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν»
6. Η ποιμαντορική Ράβδος. Μακρόστενη Ράβδος μεταλλική ή και ξύλινη κατα την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής η οποία είναι συνήθως μέχρι και το ύψος της Αρχιερατικής Μίτρας. Αναπαριστά δύο φίδια που περιστρέφονται γύρω από τον Σταυρό του Κυρίου. Και η ευχή που εκφωνείται «Ράβδον δυνάμεως ἐξαποστελεῖ σοι Κύριος ἐκ Σιών, καὶ κατακυρίευε ἐν μέσῳ τῶν ἐχθρῶν σου, πάντοτε νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν».
7. Τα Δικηροτρίκηρα. Δύο κηροπήγια. Το ένα έχει δύο κεριά, το Δικέρι και το άλλο έχει τρία και το λέμε Τρικέρι. Το πρώτο συμβολίζει τις δύο Φύσεις του Ιησού Χριστού. Την ανθρώπινη και τη Θεϊκή. Το Τρικέρι συμβολίζει την Αγία Τριάδα. Κρατώντας αυτά τα δύο κηροπήγια ο Αρχιερέας ευλογεί τους πιστούς στα τέσσερα σημεία του Ναού ή από την Ωραία Πύλη. Η ευχή που εκφωνείται:«Ούτω λαμψάτο το φως ημών έμπροσθεν των ανθρώπων όπως είδοσιν ημών τα καλά έργα και δοξάσοσιν τον πατέρα ημών τον εν τοις ουρανοίς».
8. Κάτι που επίσης βλέπουμε να φοράνε οι Επίσκοποι είναι ο Μανδύας. Ένδυμα απαραίτητο μόνο κατά τις περιπτώσεις που χοροστατεί στον Όρθρο ή σε Εσπερινό, το οποίο σε Μοναστήρια το φοράει και ο Ηγούμενος που έχει τον βαθμό του Πρεσβυτέρου (Αρχιμανδρίτης)
Όλες αυτές οι ευχές εκφωνούνται δυνατά με σκοπό να τις ακούει το Εκκλησίασμα κυρίως κατά τη χειροτονία. Όταν ο Επίσκοπος χοροστατεί εκφωνούνται μυστικά.
Αγιοι Αρχιερείς
Τρεις Ιεράρχες Μέγας Φώτιος Άγιος Γρηγογόριος Ε Αγιος Νεκτάριος Άγιος Λουκάς νέος Ιατρός
Το ράσο
Είναι γνωστή η έκφραση “το ράσο δεν κάνει τον παπά” αλλά χωρίς το ράσο ο παπάς χάνει τον συμβολισμό του. Όπως ήδη είπαμε ο κληρικός μέσα στην Εκκλησία μας, είναι απαραίτητος για την τέλεση του Μυστηρίου των Μυστηρίων, τη Θεία Ευχαριστία. Δεν είναι ο εκπρόσωπος του Θεού στη γη όπως λανθασμένα πιστεύουν πολλοί αλλά ο εκπρόσωπος των ανθρώπων στο Θεό. Εξαιτίας λοιπόν αυτής της αφιέρωσης και της προσωπικής του προσφοράς ο Κληρικός είναι ξεχωριστός όχι μόνο μέσα στο Ναό αλλά σε όλη τη ζωή μέσα στην ενορία.
Διαμορφώθηκε μέσα στην Παράδοσή μας και συχνά συνδέθηκε με αγώνες και μαρτύρια όσων το φορούσαν. Ο Άγιος Λουκάς ο νέος Ιατρός εξορίστηκε στην παγωμένη Σιβηρία γιατί αρνήθηκε να βγάλει το ράσο στην καθημερινή του ζωή.
Τα μαύρα αυτά ενδύματα χωρίζονται στα εξής τμήματα:
Το ζωστικό ή αντερί
Όπως το λέει και η λέξη περιζώνει το σώμα του Μοναχού ή του εγγάμου Κληρικού και έχει κοντά μανίκια. Είναι μακρύ έως τις φτέρνες των ποδιών, κουμπώνει στη μέση και αυτό ο κληρικός δεν το βγάζει ποτέ δημοσίως.
Το εξώρασο ή απλά ράσο
Σήμερα θα λέγαμε πως μοιάζει και με την τήβεννο που φορούν οι Δικαστές ή οι σπουδαστές κατά την αποφοίτησή τους. Έχει φαρδιά μανίκια και είναι το ίδιο μακρύ με το αντερί και κουμπώνει στο λαιμό. Αυτό φοριέται εκτός από τους κληρικούς και τους μοναχούς και από τους Αναγνώστες που υπηρετούν το Αναλόγιο ή διακονούν στο Ιερό Βήμα.
Το καλυμμαύχι
Είναι το καπέλο χωρίς γείσο που φοράνε μόνο οι κληρικοί. Μοιάζει με τον σκούφο των Μοναχών αλλά είναι από σκληρό υλικό και συνοδεύει τον κληρικό στις εξόδους του στην κοινωνική του ζωή. Επίσης το φοράει και και στις Ακολουθίες κυρίως όταν βρίσκεται εκτός Ιερού Βήματος.
Το επανωκαλύμμαυχο ή αλλιώς επιρριπτάριο είναι το φαρδύ ύφασμα που καλύπτει το καλυμμαύχι του άγαμου κληρικού καθώς είναι ίδιο με αυτό του Μοναχού. Είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα του Ιερομονάχου - Αρχιμανδρίτου αλλά και του Επισκόπου.
